Trang chủ > Nhà báo chân chính > Phạm Xuân Ẩn: “Kẻ ham chơi” hoàn hảo, một nhân cách đẹp

Phạm Xuân Ẩn: “Kẻ ham chơi” hoàn hảo, một nhân cách đẹp

 – Sài Gòn cũ có quán cà phê Givral nằm trên góc đường Đồng Khởi và Lê Lợi, là một trong những trung tâm của thời cuộc, nơi tụ họp của các chính khách, tướng lĩnh, cả các nhà báo, các nhà tình báo trong và ngoài nước đến săn tin, hành nghề. Ở đây Phạm Xuân Ẩn được dành riêng một bàn cố định, cũng là một trong những “trung tâm” của cà phê Givral. Sáng sáng, ông dắt con chó berger của mình đến ngồi đó và… “chửi thề như bắp rang”. 20 tháng 9 này là tròn 5 năm ngày ông mất.

Nuôi chó, nuôi chim, nuôi cá

Ngay từ khi còn là một cậu bé, Phạm Xuân Ẩn đã là một chú bé mê chơi.

Ông kể, hồi còn ở quê, ông chơi bất tử, bỏ cả học để đi chơi, mặc phải chịu roi đòn của bố. “… Chơi chim chơi cá. Đi bắt cá, xách ná bắn chim. Chỉ thích chơi, giã gạo. Ham bắt cá lắm… Ngày xưa tôi nuôi gà nòi chọi. Đầu hôm thì bắt thằn lằn, đêm cho uống nước, cho ra sương… Đá kiến nữa: lấy con đen, ngắt râu, không thấy đường, nó chạy đá loạn xạ… Rình bắt cọp con, bắt rắn rít, nhỏ đâu có sợ chết…”

Lớn hơn một chút, khoảng 9-10 tuổi, ông lên sống ở Sài Gòn và say mê ngay cái thành phố có quá nhiều chỗ để chơi này:  vào sở thú học làm Tazan trèo cây đa đánh đu trên rễ đa để rớt ào xuống sông; xuống xưởng Ba Son làm quen với một ông thợ xin ông đúc cho đồng xu nặng để đánh đáo; đi xem hát bội; nhổ nhang ở lễ cúng lăng Ông; nhảy xe điện ra Đakao gần Cầu Bông xem ciné…

Cuối đời ông nhớ lại: “Mùa thị chín, phố thơm lắm. 4, 5 giờ sáng đã ra lượm thị. Trái chín vàng bỏ túi thơm như các chị thường làm. Hễ thấy có gió thổi nhiều là chạy ra liền ngồi chờ… Rồi bắt cá dưới ruộng. Nghĩa địa thấp, mưa ngập nước, hòm mục, sọ người trồi lên, cá đẻ vào đó. Hễ thấy bọt, nắm lấy xương sọ đổ rút ra rổ là có cá!…”.

Phạm Xuân Ẩn và vợ trước 1975Phạm Xuân Ẩn và vợ trước 1975

Phạm Xuân Ẩn đặc biệt yêu thích cây cối, thú vật. Ông thường nói, trong nhà nên nuôi ba con vật: một là chó, vì nó là con vật trung thành, “con có thể chê cha mẹ khó chứ chó không bao giờ chê chủ nghèo”;  hai là chim, con vật luôn bay nhảy, tiêu biểu cho sự làm việc bận rộn, năng động suốt ngày; và ba là cá, nó dạy cho ta sự khôn ngoan, im lặng.

Và chú bé Ẩn đã chơi các con vật từ lúc lên 5 tuổi, chứ không phải kiểu chơi chim, chơi thú cho đỡ buồn của những ông già nhàn rỗi tuổi về hưu. Thú chơi đó theo ông suốt đời và cũng phục vụ cho công việc của ông – một sự kết hợp hoàn hảo.

Theo lời ông Nguyễn Văn Lãng – “Người nuôi chó số 1 Sài Gòn”, nay là Chủ tịch Hội Cá cảnh, Phó Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh thành phố Hồ Chí Minh, thì ông quen với ông Ẩn cũng bắt đầu từ những con chó. Hồi đó, năm 1960, trên đường Hàm Nghi có một tiệm cà phê – tiệm Chao Kuen, sáng nào “dân chơi chim chơi chó” cũng ngồi đó, ông Ẩn cũng thường ngồi đây từ 7h đến khoảng 8h30, đến 9h thì sang Givral hay Brodard ngồi với báo chí và chính khách.

Ông chủ tiệm bánh mì Văn Lang giới thiệu ông Lãng đến tiệm cà phê này tìm ông Ẩn. Ông Lãng kể: “Tôi mua của ông Ẩn 1 con chó, 2 con chim”. Con chó đó là con boxer, rất hiếm. Còn 2 con chim, đến bây giờ ông Lãng vẫn còn nhớ như in: “Đầu tiên là con chích chòe lửa. Con chim đó rất kỳ lạ, nó có thể hót được cả một đoạn dài bài Le pont de Kwai (Cầu sông Kwai), là bài hát nổi tiếng lúc bấy giờ, ông Ẩn dạy cho nó hót đó.

Tôi thích con chim này quá, năn nỉ mãi, ổng thương tình nên để lại. Một thời gian sau, tôi thấy ổng lại có một con sơn ca hay quá. Giới chơi chim chuộng nhất là sơn ca, mà con sơn ca của ông Ẩn thì rất đặc biệt, nó hót một hơi đến 2-3 phút, vừa hót vừa múa, đặc biệt nhất là lông nó quắn chứ không phải mượt như những con khác, sơn ca chỉ duy nhất con này lông quắn thôi.

Nói đến con chim Huế thì hồi đó dân chơi chim ai cũng biết, vì nó nguyên là của một ông thầy giáo người Huế, không biết sao ông Ẩn mua được. Nuôi chim sơn ca công phu lắm, phải nuôi từ lúc còn non thì mới dạy được, chim già rất khó dạy. Tôi lại năn nỉ, ổng không cầm được lòng, lại bán cho tôi. Ông Ẩn lúc nào cũng có chim, không có con này ổng lại tìm con khác. Có lần tôi thấy ổng mua một con chim xanh, đó là một loại chim rừng nuôi rất khó, nhưng ổng nuôi được, tiếng hót của nó lạ vô cùng”.

Nhà báo chiến sự lái chiếc Renault chở chú béc giê Đức

Ông Lãng kể tiếp: “Chó cũng vậy, rời con này thì ổng có ngay con khác. Sau này ổng có một con berger, tên là King. Con chó này lúc đó là nhất hạng. Ông Ẩn không cho ai biết xuất xứ, nhưng tôi chắc không phải của người Việt Nam. Con berger này hơi già một chút nhưng ligne (hình dáng) của nó thật oai dũng, màu lông rất đẹp, chân trước cao hơn chân sau, đuôi thẳng, thòng xuống, đuôi berger mà cong lên thì hổng có giá trị gì. Con chó đó hổng chê vào đâu được. Nuôi chim hay nuôi chó, ông Ẩn đều rất kén, không như những người khác gặp con nào nuôi con đó”.

Cho đến tận bây giờ, khi kể với bạn bè về thú chơi và tình bạn của mình với ông Ẩn, ông Lãng vẫn nói: “Cá, chó – chơi để chơi, chơi cũng có thể để làm giàu. Hơn hết, chơi để thấm cái triết lý mà ông bạn vong niên của tôi – Thiếu tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn – rút ra được: Một nhà tình báo với Tổ quốc mình cần có sự trung thành của chó và sự im lặng của cá. Vậy thôi”.

Thời ấy người ta đã quen thấy một nhà báo chuyên viết chiến sự tự lái chiếc xe hiệu Renault và luôn chở con chó đi khắp nơi. Chó của ông nổi tiếng vào hàng số một Sài Gòn, giống berger rất quý, mua từ Đức với giá 30 cây vàng. Khi ông vào các nhà hàng, quán cà phê, con chó được lệnh ngồi chờ ở ngoài xe.

Nó có thể tuân lệnh ngồi yên như thế chờ đến một, hai tiếng tới khi ông chủ ra. Nếu được vào nhà hàng, nó chui nằm yên dưới bàn. Nhà báo Morley trong bài viết sau này đã tả lại kỷ niệm cũ khi tiếp xúc với Phạm Xuân Ẩn ngày xưa ở nhà hàng, cái mõm đen của con chó thò ra khỏi gầm bàn im lặng khi chủ của nó đang nói cười. Đêm đêm ông viết báo cáo bí mật thì con chó nằm canh dưới chân.

Nó rất thính, có động tĩnh gì từ xa là nó đã biết, cảnh sát đi ngoài đường cách gần cây số nó đã nghe, lấy chân khều khều báo cho chủ. Sau này ông bán con chó đó để mua con khác từ Mỹ đem qua, nó cũng tinh tường một cách đặc biệt. Con chó và Phạm Xuân Ẩn đã gây ấn tượng sâu đậm với những người quen biết ông hồi đó. Nhiều năm sau này khi trở lại thăm ông trong thành phố hoà bình, trong miêu tả của họ, bao giờ bên ông Ẩn cũng có hình ảnh con chó thân thiết của ông.

Một ký giả kết thúc bài báo của mình viết: “Ẩn giơ cánh tay xương dài vẫy vẫy từ biệt cùng với tiếng chó sủa theo chúng tôi ra ngoài con lộ”.

Những ngày cuối đời sống trong khu vườn nhỏ ở Sài Gòn, Phạm Xuân Ẩn còn có con khướu đã sống 15 năm với ông. “Sáo, họa mi, năm con sóc còn hai. Nó ở đâu đó đến! Tôi treo thức ăn lên vỏ trái dừa, ngày ngày nó đến ăn rồi lại đi. Đất lành chim đậu là vậy. Sẻ rất nhiều. Súng hơi người ta bắn riết nay không còn. Hai con chích chòe lửa, tôi bắt được ở đây”. Con chim huýt cô sầu ông nuôi được 8 năm, đi chơi Vũng Tàu ông cũng mang nó theo.

Ông bận rộn suốt ngày với việc chăm sóc lũ chim thú của mình, nhưng chúng đã mang lại cho ông nhiều niềm vui thú. “Con này 10 năm rồi đó”  – ông chỉ về phía con chim quý và dẩu môi ra huýt sáo chẳng ngần ngại, như ông và chú chim kia vẫn thường nói chuyện cùng nhau.

Nhưng yêu thú vật, làm bạn với chim, chó chỉ là một nét trong tính cách, thú vui của Phạm Xuân Ẩn, một con người luôn gần gũi, yêu quý thiên nhiên. Như trên đã nói, ông là một người rất quảng giao, đi nhiều – không chỉ vì công việc, mà còn như một thú chơi. Ông tự lái xe đi Tây Nguyên, về chèo thuyền trên sông nước đồng bằng Cửu Long, hoà nhập vào cuộc sống của đủ các lớp người trong xã hội, am hiểu tường tận phong tục tập quán của từng miền, từng nhóm người.

Tay chơi Sài Thành

Và đặc biệt ông là một người rất hóm hỉnh, hài hước. Cái hài hước kiểu Nam Bộ, tưng tửng, thật thà, như nói chơi, nhưng cũng thật tai quái, nhiều khi đầy thâm ý, với những cái kết đột ngột gợi liên tưởng đầy chất dân gian. Ông kể cả những chuyện tiếu lâm oái ăm như chuyện “đi cầu” của đám cố vấn Mỹ về vùng sông nước Cửu Long cũng ngồi trên sông “tõm” như dân địa phương.

Nghe họ khen cá chốt (một loại cá nhỏ bằng ngón  tay, ngón chân cái giống hệt cá trê con) nhiều quá, ngồi đi cầu cũng thấy chúng nhảy lên, ông Ẩn “thật thà” nhận xét: “Tao thấy cá cái ít, cá đực nhiều. Con đực mập, con cái ốm”. Mấy viên cố vấn Mỹ cãi: “Vô lý, con cái bao giờ cũng mập hơn con đực. Sinh vật học thường nói vậy” – “Không tin mai xem. Chỗ mày ngồi đi cầu đó. Con đực mập, con cái ốm tong teo à. Con cái nó mải nhìn mày quên ăn, nên ốm. Còn nếu mấy bà ngồi thì ngược lại”…

Lại còn câu chuyện – gần như có thực – khi Ngô Đình Diệm thích có người Nam mà hiểu biết về Huế, về miền Bắc, thẳng thắn và vui để nói chuyện thì Phủ Tổng thống muốn chọn Phạm Xuân Ẩn vì ông đủ cả các “tiêu chuẩn”. Nhưng rồi có người cản: “Thằng Ẩn nó ẩu lắm. Nó dám dắt ông Cụ đi dancing thì lộ hết mặt đám quan chức ăn chơi đi dancing tối ngày”. Cái sợ đó không phải không có lý đối với một tay chơi “bất tử” như Phạm Xuân Ẩn!

Với những người bạn Mỹ ở Sài Gòn
Với những người bạn Mỹ ở Sài Gòn

Một điều đặc biệt, làm kinh ngạc những người tìm hiểu, nghiên cứu về cuộc đời hoạt động của Phạm Xuân Ẩn là ông kết hợp có vẻ rất nhẹ nhàng việc “chơi” và làm tình báo của ông, cả hai đều đều “hoàn hảo”, đạt đến “cảnh giới thượng thừa” như nhà báo Hoàng Hải Vân nhận xét.

Ông kể: ở Sài Gòn cũ một quán cà phê rất đặc biệt là Givral nằm trên góc đường Đồng Khởi và Lê Lợi, gần các khách sạn và Continental, đó là một trong những trung tâm của thời cuộc, nơi tụ họp của các chính khách, tướng lĩnh, các nhà báo trong và ngoài nước, đây cũng là nơi đủ các loại tình báo, từ CIA, tình báo Anh, Pháp, Đài Loan… và cả tình báo “Việt cộng” nữa, đến săn tin, hành nghề.

Ở đây Phạm Xuân Ẩn được chủ quán dành riêng cho một bàn cố định, ông cũng trở thành một trong những “trung tâm” của quán cà phê này. Sáng sáng, ông dắt con chó berger của mình đến ngồi đó và… “chửi thề như bắp rang” (lời chủ bút báo Tin Sáng Ngô Công Đức); thỉnh thoảng có các cô cave, vũ nữ đến ngồi với ông, hễ bị cảnh sát rượt đuổi là  họ “bám” vào ông như một chỗ dựa.

Và tất nhiên, Givral phải nằm trong “tầm ngắm” của Phủ Đặc ủy Trung ương tình báo. Họ cho người đến theo dõi, ghi âm những ai phát ngôn “có lợi cho Cộng sản”. Biết việc đó, Phạm Xuân Ẩn thường khéo léo bảo vệ cho những người mà ông  đoán là “thân Cộng” bằng cách nói thật to lên, lấn át hết cả tiếng của mọi người, và trong những cuốn băng ghi âm mang về đều không nghe thấy gì ngoài tiếng cười  nói và chửi thề của Phạm Xuân Ẩn. Những người của Phủ Đặc ủy trách ông cản trở công việc của họ, ông cười, bảo: “Làm sao tôi biết mấy ông đến đó ghi âm”.

Biết quá rõ tính cà rỡn của ông, họ đành “ngậm bồ hòn làm ngọt”, tuyệt đối không nghi ngờ gì hết.

Một nhân cách lớn

Nhưng bao trùm lên tất cả, cái làm nên một Phạm Xuân Ẩn trong lòng bè bạn, nhân dân, kể cả những đối thủ của ông, là một nhân cách lớn. Một con người sống có lý tưởng rõ ràng, yêu nước, nhân văn, và rất khiêm nhường, giản dị.

Ông không bao giờ nói đến những chiến công của mình, ông nhắc đi nhắc lại với những nhà báo phỏng vấn ông, muốn viết về ông rằng “không nên tô vẽ”, rằng ông chỉ là một khâu, một mắt xích bé nhỏ trong hệ thống tình báo của chúng ta, rằng thông tin tình báo dù chính xác đến đâu cũng chỉ có giá trị 50%, 50% còn lại là tài năng phân tích, xử lý của cấp trên.

Bình luận của báo chí nước ngoài khi Phạm Xuân Ẩn mất 20/9/2006

Hãng AP nhận xét:

“Trong lịch sử tình báo chiến tranh, ít ai thành công như Phạm Xuân Ẩn. Suốt mười lăm năm chiến tranh ở Đông Dương, ông bước đi giữa hai thế giới, vừa làm một nhân viên tình báo Cộng sản, vừa làm báo, đầu tiên cho Reuters và trong 10 năm sau đó là phóng viên chính của Time – một vai trò khiến ông tiếp cận được với các căn cứ quân sự và việc thông báo tin tức. Ông nổi tiếng về các nguồn tin của mình đến mức nhiều người Mỹ quen biết ông tưởng ông làm việc cho CIA”.

Tạp chí Time:

“Chiến tranh Việt Nam sản sinh ra những câu chuyện, những nhân cách lạ kỳ. Nhưng không có gì giống với phóng viên Phạm Xuân Ẩn. Ông có một cuộc đời mà không ai trong chúng ta biết rõ. Nhưng bất kể ai trong số chúng ta từng làm việc với ông đều hiểu, Phạm Xuân Ẩn là một nhà báo hạng nhất, là người nắm bắt sâu sắc nhất những thông tin, những hiểu biết về chính trị, lịch sử chiến tranh Việt Nam”…

Hãng BBC bình luận:

“Ông là một trong số những điệp viên cộng sản được Tây Phương biết đến nhiều nhất”. “Ông vừa là điệp viên vừa là nhà chiến lược. Ông có mạng lưới liên lạc sâu sát với người Mỹ và có khả năng phân tích tình huống xuất sắc. Họ chưa bao giờ bắt được ông. Ông là điệp viên hoàn hảo”.

Ông chỉ có một mục đích là vì nước vì dân, cả cuộc đời ông hiến dâng cho mục đích đó, nhưng ông không lấy mục đích biện minh cho phương tiện, ông dành cả cuộc đời để góp phần làm thất bại những mưu đồ của kẻ địch cướp đoạt đất nước mình, chống lại nhân dân mình chứ tuyệt đối không làm tổn hại đến cá nhân ai, dù người đó nằm trong hàng ngũ của đối phương.

Ông hiến cuộc đời mình cho sự nghiệp chống cuộc xâm lược của Đế quốc Mỹ nhưng ông không chống người Mỹ, nước Mỹ, làm bạn với nhiều người Mỹ, học hỏi những điều văn minh ở nước Mỹ. Đáp lại những câu hỏi của nhà báo Morley Safer, cũng là những băn khoăn của nhiều người về ông, Phạm Xuân Ẩn nói một cách dứt khoát: “Cho dù tôi yêu nước Mỹ đến như thế nào, Mỹ không thể có quyền gì ở đây. Bằng cách này hay cách khác người Mỹ cũng bị đẩy ra khỏi Việt Nam. Chúng tôi phải tự chọn cách  xây dựng  xứ sở mình”.

Một con người trong cuộc chiến đấu một mất một còn vừa hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, làm trọn công việc mà đất nước cần, lại vừa giữ được lòng kính trọng của những người thuộc phía đối phương, thì đó phải là một nhân cách lớn. Hơn thế nữa, con người này trong những ngày tháng hoà bình nhưng không kém phần khó khăn, quyết liệt sau thắng lợi của đất nước cũng thẳng thắn và trung thực phát biểu quan điểm của mình trước những con người đã từng là đối thủ chiến bại của mình.

Khi  Morley hỏi về những suy thoái và khó khăn đang diễn ra ở Việt Nam sau chiến tranh: “Tại sao cuộc cách mạng gặp những thất bại?”. Phạm Xuân Ẩn đã nói thẳng thắn như xưa nay vẫn phân tích thực chất các hiện tượng một cách khách quan: “Có nhiều lý do. Có quá nhiều lỗi lầm chỉ vì sự dốt. Như mọi cuộc cách mạng, chúng tôi gọi đây là cuộc cách mạng nhân dân, nhưng dĩ nhiên chính nhân dân là thành phần đầu tiên chịu khốn khổ”.

Ông cũng không ngại ngần nhận định: “Khi nào mà dân chúng còn ngủ đầu đường xó chợ thì khi đó cuộc cách mạng còn thất bại. Không phải do giới lãnh đạo là những người tàn nhẫn, nhưng đó là hậu quả của chính sách cha chú của nhân dân cũng như các lý thuyết lỗi thời về kinh tế”. Khi nghe ông nói như vậy, nhà báo Mỹ không khỏi bật ra câu hỏi: “Anh không ngại phải nói thẳng ra như vậy sao? Có nguy hiểm không?”.

Ông đáp ngay rằng mọi người đều biết ông nghĩ gì, vì ông không giấu giếm những suy nghĩ trung thực của mình. Không phải bây giờ, mà là từ ngày xưa, từ bản chất. Và ông cười lớn: “Tôi cũng quá già để mà câm miệng lại”.

Những ngày tháng cuối cùng

Sau hàng chục năm hút thuốc lá, năm 2003, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn đã phải nằm viện điều trị với chẩn đoán liệt tế bào phổi do thời trẻ hút quá nhiều thuốc lá. Ông bảo với bạn bè: “Từ nhỏ đến lớn tôi không chịu nằm viện bao giờ, đây là lần đầu phải chịu”.

Rồi ông nhập viện lần thứ hai, thứ ba… và lần cuối cùng là vào cuối tháng 7 năm 2006. Ông nhiều lần rơi vào trạng thái hôn mê, nhưng mỗi lần tỉnh dậy, ông vẫn hóm hỉnh đùa: “Tôi bảo: hôm đó 13, thứ 6. Mỗ dám đi theo Chúa Jesu lắm… Nhưng Chúa bảo: Khoan. Đủ 13 tông đồ rồi. Còn dưới âm phủ thì bảo: Còn đông lắm, nhiều đứa lắm tội ác lắm, đang tra hỏi. Chưa nhận tiếp. Cậu xuống chúng tôi xử chưa kịp. ở tạm trên đó đã”.

Ông còn kể: “Có lần tôi đau ốm, một số tờ báo của Mỹ cử người qua xem chết chưa để đăng tin. Họ báo về toà soạn: Khoan viết. Chưa chết. Vẫn còn nói dóc”.

Những ngày tháng ông nằm ở viện, rất nhiều chuyên gia hàng đầu về bệnh phổi đã được mời đến để hội chẩn và tìm phương pháp điều trị cho ông. Song do bệnh tình của ông quá nặng, 11 giờ 20 phút sáng ngày 20 tháng 9 năm 2006, ông đã trút hơi thở cuối cùng.

(Theo “Các điệp viên và điệp vụ lừng danh thế giới”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây biên soạn và giữ bản quyền. Mọi hình thức sao chép đều là vi phạm).

bee.net.vn

Advertisements
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: