Trang chủ > Nhà báo chân chính > Phạm Xuân Ẩn, những “bài học” nghề nghiệp

Phạm Xuân Ẩn, những “bài học” nghề nghiệp

 – Thực chất, nghề tình báo không phải là cuộc sống nhàn nhã, vô tư. Để đạt được một vẻ ngoài “hoàn hảo”, một sự an toàn cần thiết cho bản thân mình, cho đồng đội và sự nghiệp, nhà tình báo phải vượt qua không biết bao nhiêu thử thách, trả giá. Sau đây là một vài “bài học nghề nghiệp” mà Thiếu tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn vui vẻ kể lại với các phóng viên báo chí.

Bị bà liên lạc phê bình

Hồi 20 tuổi mới bắt đầu hoạt động tình báo, làm nhiệm vụ quan sát việc di chuyển hậu cần của quân Pháp ở Sở Quan thuế, một lần ông đạp xe đi đến chỗ hẹn với bà liên lạc để chuyển tài liệu cho ông Phạm Ngọc Thạch. Trên đường, khi xuống dốc ở một cây cầu, Phạm Xuân Ẩn va phải một cậu thanh niên, bị anh ta gây sự, thế là hai người xông vào đánh nhau. Phạm Xuân Ẩn đến trễ giờ, trên người còn dính máu vì bị xây xát đâu đó khiến bà liên lạc lo lắng, hốt hoảng. Lần đó nhà tình báo trẻ đã bị bà liên lạc phê bình nghiêm khắc:

“Tội cậu nặng lắm đó. Nhiệm vụ phải đặt lên hàng đầu. Nó có chửi bố mình cũng phải làm thinh mà đi. Chà, cậu làm nghề này không được rồi. Từ nay cấm tiệt chuyện gây lộn. Xe có hư cũng vất liệng qua, đi làm nhiệm vụ cho kịp hẹn”. Bà giảng giải: “Phải trái gì cũng phải bỏ qua. Mình đang làm nhiệm vụ quan trọng. Đánh lộn, tài liệu để trong bụng nó văng ra thì sao? Đánh lộn, cảnh sát nó bắt về bốt có chết không?”.

Nhà tình báo thành danh sau này mãi ghi nhớ lời phê bình và ân hận về chuyện đó: “Qua kinh nghiệm mới nhớ lâu. Tôi biết ơn bà liên lạc, sau giải phóng có hỏi thăm xem bà ở đâu nhưng không ai biết. Hình như bà mất rồi. Không sao biết được, vì sau Hiệp định Genève là tôi cắt hết liên lạc mối đó để làm nhiệm vụ với đường dây khác”.

Những bài học từ Mỹ

– … Chính người Mỹ dạy tôi nhiều bài học bổ ích. Tôi còn nhớ, trước khi đi, bên nhà dặn tôi phải ráng học cho xuất sắc. Tôi vâng lời. Một hôm, bà giáo dạy môn Anh văn hỏi: Tôi thấy môn này anh đã giỏi rồi, đâu cần học nữa. Tôi nghi anh qua đây không phải để học mà làm chuyện khác. Giật mình, tôi ráng trả lời một cách bình thản: Nước tôi nghèo, nên tôi phải ráng học, học bất cứ cái gì có thể để về phụng sự quê hương tôi.

Bà đáp: ừ, bây giờ thì tôi tin anh. Tôi nghi ngờ anh là vì hồi Đệ nhị thế chiến, tôi huấn luyện sĩ quan tình báo, nên có bệnh nghề nghiệp (!). Anh bạn học chung lớp cũng thắc mắc tại sao tôi phải cố học cho giỏi. Hắn nói: Mày học xong sẽ về hay ở lại? Nếu ở lại, tao khuyên mày nên đi chơi nhiều hơn. Người Mỹ không thích học quá giỏi, vì học giỏi khó kiếm được việc làm hơn người học trung bình. Người thuê lao động nếu mướn người có học lực khá, họ yêu cầu phải làm việc gấp rưỡi hoặc gấp hai người thường. Và họ cũng không thích mướn những người học giỏi làm chung với người học bình thường”.

… Một bài học khác: Khi học môn nói chuyện trước công chúng, tôi không hiểu sao bài của mình luôn bị điểm C dù đã gắng hết sức. Tức quá, tôi hỏi chị bạn ngồi kế bên. Chị nói: Vị giáo sư là người không ưa Cộng sản. Mà tôi thì thấy anh ưa dùng từ kiểu Cộng sản. Anh không được điểm cao là phải. Hóa ra là khi tôi ở Việt Nam, tôi hay đọc sách báo cách mạng viết bằng tiếng Anh. Tôi quen vốn từ vựng cách mạng và sử dụng nó trong bài kiểm tra mà không biết. Về sau, mỗi lần làm bài, tôi lại nhờ chị sửa giúp từ vựng. Và bài đạt được điểm B…

Từ những chi tiết này, nhà tình báo lúc đó còn non trẻ đã rút ra một kinh nghiệm sâu sắc, và khi về nước trở thành ký giả, Phạm Xuân Ẩn đã cố biến mình thành một “tay chơi” có hạng cùng với các sĩ quan cao cấp, các nhân viên tình báo, an ninh quân đội. Ông la cà khắp các vũ trường, các nhà hàng sang trọng và thậm chí trong túi lúc nào cũng có vài tấm ảnh của các “em cave” ăn khách nhất lúc bấy giờ.

Vậy mà trong một lần cùng ngồi bên chai rượu Martell ở vũ trường Tự Do, một người bạn là đại tá Dương Văn Tâm phụ trách Phủ đặc ủy tình báo quốc gia ở số 3 bến Bạch Đằng – Sài Gòn đã cao hứng hỏi:

– Nè Ẩn! Vì sao anh rất nổi tiếng lại sống không rượu, không gái, mà cũng không mê chức quyền gì cả? Tôi biết là chính phủ mời anh làm Đổng lý văn phòng, rồi mời làm Thứ trưởng Bộ Thông tin – chiêu hồi anh đều từ chối hết?… Anh là ai vậy anh Ẩn?

Câu hỏi “Anh là ai?” của nhà tình báo lão luyện Dương Văn Tâm mãi đến ngày 15 tháng 1 năm 1976 mới được mọi người biết đến bằng việc công bố Quyết định 01/LCT của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tặng danh hiệu “Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân” cho đồng chí Nguyễn Văn Trung, trung tá, cán bộ tình báo thuộc Bộ Tham mưu Miền.

Một lần sơ hở

– Có một lần đại sứ Mỹ Federic Nolting đến khánh thành một đường băng mới trong phi trường Tân Sơn Nhất. Trước đó, tôi đã được một cô bạn người Mỹ làm thư ký ở Tòa Đại sứ Mỹ cung cấp cho bài phát biểu đã được ngài Đại sứ sửa tay hẳn hoi. Yên chí, tôi cho đưa tin trước để qua mặt các đồng nghiệp.

Không ngờ hôm đó, Nolting không đọc nguyên văn bài phát biểu đã sửa và sáng hôm sau lại nghe tin của tôi đưa qua đài VOA khác đi, ông ta nổi giận lệnh cho bộ phận an ninh ở Tòa Đại sứ Mỹ phải tìm cho ra “lỗ rò rỉ tin nội bộ” này. Bọn tay chân của an ninh Mỹ tìm tới điều tra tôi rất dữ, nhưng tôi vẫn khôn khéo bảo vệ được nguồn tin của mình!

“Bố viết mực gì mà không thấy chữ”…

– Đôi khi có tài liệu nhiều, chụp ảnh cũng cả tiếng, phải làm ban đêm thật bí mật. Ngoài con chó canh chừng, còn có người nhà thức nữa. Hôm đó tôi viết bằng nước cơm trắng nhách, viết trên giấy xi măng. Thường để đèn rọi xéo, thuộc tài liệu rồi viết liền. Tôi để đèn nhỏ vừa đủ chiếu theo dòng. Hôm đó đang viết, đứa con gái 6 tuổi tôi tưởng nó đã ngủ rồi bỗng chạy ra đứng sau lưng. “Bố chưa ngủ?”. “À, bố viết báo”.  Không ngờ sáng hôm sau nó khoe với anh trai: Bố viết mực gì mà không thấy chữ, đọc không ra”.

Kể lại chuyện này, Phạm Xuân Ẩn như vẫn còn nhìn thấy cảnh ấy, đến tận hôm nay: “Lỡ nó đi chơi với bạn kể ra thì chết”. Ông liền gọi con gái đến: “Không có chuyện đó đâu. Đèn chói mắt con không thấy. Tối bố làm lại con xem thì biết liền”. Đến tối, ông lại lấy giấy ra viết và vặn đèn thật lớn cho chói mắt đứa con gái, rồi bảo: “Thấy chưa, hôm qua con mơ ngủ không nhìn thấy. Coi chữ nè. Có chứ sao không?”.

Kiên quyết và khôn khéo bảo vệ nguồn tin

– Hồi đó, dư luận ở Sài Gòn đang rộ lên tin đồn là Henry Cabot Lodge sắp qua thay đại sứ Federic Nolting, tôi liền đến một nhà hàng sang trọng “La Cigale” mà các quan chức Mỹ và các nhà ngoại giao cũng như ký giả nước ngoài hay đến để moi tin thẩm tra lời đồn đoán này.

Ngồi được một lát thì tôi thấy ông bí thư trẻ của đại sứ Nolting thường ngày ăn mặc rất chỉnh tề, nhưng hôm ấy mặc áo chim cò dẫn một cô gái người Việt đi ăn. Tôi vừa lên tiếng hỏi: Bữa nay ông bí thư ăn mặc đơn giản thế? Thì ông trả lời: “Chỉ còn một tuần lễ nữa tôi sẽ trở về nước, hôm nay đi xả hơi một chút”.

Phạm Xuân Ẩn (ngoài cùng bên trái) hồi làm báo Times, MỹPhạm Xuân Ẩn (ngoài cùng bên trái) hồi làm báo Times, Mỹ

Với kinh nghiệm nghề nghiệp tôi nhanh chóng đoán ra ngay, về văn phòng đưa tin: “Đại sứ Federic có thể được thay thế trong vòng một tuần lễ sắp tới”. Tin này làm Nolting bực tức, còn Ngô Đình Nhu thì đùng đùng nổi giận lệnh cho Đặng Đức Khôi làm ở Phủ Tổng thống cho bác sĩ Trần Kim Tuyến gọi tôi đến để điều tra nhằm tìm cho ra ai đã cung cấp nguồn tin gây mất ổn định chính trị này.

Biết trước là sẽ có chuyện rầy rà với Nhu, tôi liền đến gặp bác sĩ Trần Kim Tuyến – Giám đốc Sở Nghiên cứu chính trị (thực chất là cơ quan mật vụ của Ngô Đình Nhu) nhờ bảo vệ để… “bảo vệ nguồn tin”. Sau đó, Trần Kim Tuyến lẫn Đặng Đức Khôi đều rất quý mến tôi!

Còn chuyện này nữa cũng rất gay. Sau khi bài viết “Thủ tướng Phan Huy Quát có thể bị thay thế” của tôi được loan tải trên báo chí thế giới, thì đích thân tổng giám đốc cảnh sát quốc gia gọi tôi lên gặp. Ông ta hăm dọa rồi mua chuộc đủ điều nhưng tôi vẫn kiên quyết giữ kín được nguồn tin. Mãi đến khi Phan Huy Quát bị cho thôi chức tôi mới hết bị làm khó dễ, nhưng “Tổng nha” lại cho người “để mắt” tới tôi rất dữ! …

Để hoạt động tình báo giữa hang hùm miệng rắn suốt 23 năm mà vẫn không lộ, điệp viên Phạm Xuân Ẩn đã tuân thủ triệt để những phương pháp bảo mật hết sức chặt chẽ: không quan hệ, tiếp xúc và hợp tác với những đồng nghiệp có tư tưởng tiến bộ, thân cộng hoặc những người mà biết chắc là “người đằng mình”; thậm chí với những người cứ tìm cách làm quen, ông còn nhờ cơ quan an ninh quân đội Sài Gòn tra dùm lý lịch.

Ông giấu kỹ thân phận mình đến mức, sau ngày Sài Gòn đã được giải phóng, chính quyền địa phương đã khẩn cấp báo với ủy ban quân quản là phải bắt ngay “tay CIA gộc còn nằm lại để thực hiện kế hoạch hậu chiến”.

Nhận xét về Phạm Xuân Ẩn

Có lẽ trong lịch sử tình báo Việt Nam và thế giới, Phạm Xuân Ẩn là người duy nhất sau khi bị bại lộ vẫn được rất nhiều bạn bè phía đối địch tôn trọng và yêu quý.

Đây là những lời bạn bè Mỹ nhận xét về ông:

“Ở tòa báo Time anh được coi là người khôn khéo. Ẩn luôn luôn được giao nhiệm vụ thuyết trình cho nhóm phóng viên mới tới. Và cũng chính anh ta là người gỡ mối cho những vấn đề chính trị rối mù của chính giới Việt Nam lúc đó. Anh là người cởi mở, dấn thân và có óc hài hước, luôn được niềm nở tiếp đón trong các giới quân sự và ngoại giao Việt – Mỹ và cũng là một trong số rất ít ký giả Việt được cho phép tham dự các buổi thuyết trình hạn chế của phái bộ Mỹ” (Nhà báo Mỹ Morley Safer).

“Tướng Ẩn – một trong những nhân viên tình báo Cộng sản bí mật gan dạ nhất ở Sài Gòn trong suốt cuộc chiến tranh chống Hoa Kỳ” (Nhà báo Henry Kamm).

“Chính Ẩn là một minh chứng, một Ẩn dụ về chiến tranh Việt Nam” (Pike)…

“Đây là một câu chuyện đầy mưu mô, khói và gươm, nhưng tôi vẫn quý mến Ẩn. Tôi chưa bao giờ cảm thấy bị Ẩn phản bội. Anh ta đã phải sống với việc là một người Việt Nam trong một thời điểm gian nan trong lịch sử của họ…” (David Haberstam, tác giả cuốn sách Một thế sa lầy đang thành hình (Making of a Quagmire)).

“Không ai hoạt động âm thầm sau lưng chúng ta mà đã gây nhiều tác hại như Phạm Xuân Ẩn.” (Frank Snepp, cựu chuyên viên thẩm vấn của CIA, tác giả cuốn sách Khoảng cách thích đáng (The Decent Interval)).

“Tôi có căm giận Phạm Xuân Ẩn không sau khi tôi biết qua những hoạt động gián điệp của anh? Hẳn nhiên là không. Tôi nghĩ Việt Nam là quê hương của anh. Nếu tình thế đổi ngược lại, chắc tôi cũng sẽ làm như anh mà thôi. Phạm Xuân Ẩn là đồng nghiệp của tôi và là một phóng viên sáng giá. Phạm Xuân Ẩn có một sự hiểu biết tinh tường về hiện tình chính trị Việt Nam, và đáng chú ý là những tin tức tài liệu của anh chính xác một cách lạ thường.” (McCulloch, Giám đốc các văn phòng của Time ở Châu Á).

“Ẩn là một người “Việt Nam thầm lặng”, một nhân vật tiêu biểu, vừa là một người với lý tưởng cách mạng thuần thành, vừa là một người ngưỡng mộ nhiệt tình đối với nước Mỹ. Ông nói rằng ông không bao giờ dối ai, rằng ông cung cấp cho báo Time chính những bài phân tích chính trị mà ông đã gởi cho Hồ Chí Minh. Ông là con người bị xẻ đôi với lòng trung chính cao độ, một người sống trong sự giả dối nhưng lại luôn nói sự thật.” (Thomas A. Bass, phóng viên báo The New Yorker).

“Tin ông Phạm Xuân Ẩn làm tình báo đã khiến khá nhiều quan chức CIA cao cấp phải hổ thẹn vì họ từng dựa trên những ý kiến của ông Ẩn để ra quyết định hệ trọng”. (Jean-Claude).

Kỳ III: Phạm Xuẩn Ẩn: “kẻ ham chơi” hoàn hảo và nhân cách con người

(Theo “Các điệp viên và điệp vụ lừng danh thế giới”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây biên soạn và giữ bản quyền. Mọi hình thức sao chép đều là vi phạm).

bee.net.vn

Advertisements
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: