Trang chủ > Nhà báo chân chính > Phạm Xuân Ẩn – nhà báo, điệp viên hoàn hảo

Phạm Xuân Ẩn – nhà báo, điệp viên hoàn hảo

 – Ngày 12/9/1927 là ngày chào đời của cậu bé Nguyễn Văn Trung. Không ai ngờ sau này cậu bé sẽ trở thành điệp viên lừng danh và hoàn hảo Phạm Xuân Ẩn. Hoàn hảo bởi ông đã cung cấp được khối lượng những tin tức tình báo đồ sộ cùng những phân tích đánh giá sắc sảo cho Tổng hành dinh kháng chiến; bởi tư thế ung dung tự tại trong công việc; và bởi suốt 30 năm “hành nghề”, ông đã làm được những việc ít có nhà tình báo cổ kim Đông Tây nào làm nổi – giữ được hành tung của mình cho đến phút cuối cùng.

Trong lịch sử tình báo Việt Nam và thế giới không hiếm những điệp viên tài ba, có những chiến công lẫy lừng, những hy sinh lớn lao, khiến người đời khâm phục, thương cảm, nhưng phần lớn cuộc đời của họ thường gắn với chữ “bi”: bi thảm, bi kịch, thậm chí bi hài, cuộc sống và nội tâm bị giằng xé chí ít một bên là nghĩa vụ một bên là tình cảm, giữa những đòi hỏi khốc liệt, cân não của nhiệm vụ và khát khao cuộc sống bình yên đời thường.

Nhưng với Phạm Xuân Ẩn thì có khác: ông là một con người và một nhà tình báo có thể nói là hoàn hảo. Ông vừa là nhà báo danh tiếng vừa là điệp viên tài ba. Hai “tư cách” đó gần như suốt đời “chung sống” hoà hợp với nhau, hỗ trợ cho nhau, đến mức thực chất hình như ông chỉ làm một việc duy nhất: thu thập thông tin và phân tích chúng.

Phạm Xuẩn Ẩn tại Mỹ, 1957-1959
Phạm Xuẩn Ẩn tại Mỹ, 1957-1959

Sự khác biệt hoạ chăng chỉ là ở chỗ, như ông đã có lần nói, cái nào thì cần nói, cần gửi cho ai; cái nào bí mật cái nào công khai; nhưng tất cả đều trung thực, chuẩn xác, tạo nên uy tín và sự tin tưởng, quý phục cao độ từ phía Cách mạng cũng như dư luận nghề nghiệp và cả từ phía các “đối thủ” một mất một còn.

Cho đến những ngày cuối đời ông vẫn làm cái công việc đó, mang lại lợi ích cho xã hội, cho mọi người, và nhẹ nhàng ra đi trong sự trân trọng, cảm phục của người đời.

Tầm vóc chiến công phi thường

Cái hoàn hảo của nhà tình báo chiến lược Phạm Xuân Ẩn thể hiện trước hết ở tầm vóc chiến công ông đã đạt được. Một nhà báo nhiều năm “theo sát” sự nghiệp tình báo của Phạm Xuân Ẩn nhận định:

“Khối lượng những tin tức tình báo đồ sộ bằng nguyên bản kèm theo những phân tích đánh giá sắc sảo mà Phạm Xuân Ẩn đã cung cấp cho Tổng hành dinh kháng chiến trong suốt hơn 20 năm, theo chúng tôi, không có bất cứ điệp viên nào ở bất cứ thời đại nào trên thế giới có thể làm nổi. Ông làm những việc phi thường đó một cách hoàn hảo, ung dung tự tại và rất mực khiêm tốn…” (Hoàng Hải Vân, báo Thanh Niên).

Khi cuộc kháng chiến chống Pháp mới bắt đầu, vừa dấn thân vào sự nghiệp tình báo, Phạm Xuân Ẩn có ngay những đóng góp quan trọng cho Bộ chỉ huy Quân sự Miền ở Chiến khu D, “Chép được hầu hết các tài liệu về chuyên chở tiếp tế, vũ khí trang bị của quân đội Pháp gửi về trên”, đồng thời ông cũng đã học được nhiều kinh nghiệm bước đầu của công tác tình báo.

Vào giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Pháp, ông được lệnh của cấp trên chuyển sang nhiệm vụ thâm nhập vào các hoạt động quân sự trong bước ngoặt quan trọng “chuyển giao” sự kiểm soát miền Nam Việt Nam giữa Pháp và Mỹ, vào làm tại phòng 5 của Bộ Tổng tham mưu “Quân đội Quốc gia Việt Nam”.

Ông Ẩn là người thạo tiếng Anh nên được giao nhiệm vụ giao dịch với các sĩ quan Mỹ và nhờ đó học được “cách làm việc với Mỹ” và làm quen với nhiều nhân vật quan trọng trong giới tình báo Mỹ, đặc biệt là với Đại tá Edward Lansdale, một nhân vật khét tiếng từng đóng vai trò chính trong việc dựng lên và củng cố chính quyền Ngô Đình Diệm. Chính những mối quan hệ đó về sau đã được Phạm Xuân Ẩn khéo léo sử dụng và đắc lực giúp ông trong hoạt động của mình.

Còn bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ thì Phạm Xuân Ẩn đã là một điệp viên quan trọng. Sau khi học ở Mỹ về, dù chưa được cấp trên nối lại liên lạc và giao nhiệm vụ, nhưng Phạm Xuân Ẩn đã chủ động tìm cách xin vào làm việc ở những cơ quan rất thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ của mình. Dưới vỏ bọc là một nhà báo, sau khi đã nối lại được liên lạc với tổ chức, ngay từ những điệp vụ đầu tiên, ông đã lập công lớn, khai thác và gửi về cho lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta nguyên bản toàn bộ các kế hoạch về chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

Khi nhận được những tài liệu này tại Hà Nội, nguyên Tổng Bí thư Lê DuẨn lúc đó đã coi đây là “chiến công có tầm cỡ quốc tế”. Rồi trong suốt cuộc chiến tranh, bộ chỉ huy quân sự của ta nắm được những mưu đồ của kẻ địch phần nhiều qua những tin tức kịp thời quý giá và những phân tích chuẩn xác từ nhà báo điệp viên này.

Phạm Xuân Ẩn đã báo trước những thay đổi chiến lược, các kế hoạch quân sự hằng năm, các cuộc hành quân càn quét lớn, các chương trình bình định nông thôn, kế hoạch xây dựng biệt kích dù, các kế hoạch về tình báo, kế hoạch xây dựng quân đội Sài Gòn khi Mỹ thực hiện chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh, v.v… Những thông tin này nhanh nhạy đến mức, chẳng hạn, thông qua báo cáo của Phạm Xuân Ẩn mà lãnh đạo Hà Nội đã biết về nội dung kế hoạch “Việt Nam hoá chiến tranh” của Mỹ trước cả Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu!

Phạm Xuân Ẩn bên đường phố Sài Gòn (Ảnh do một nhà báo Mỹ chụp)

Phạm Xuân Ẩn bên đường phố Sài Gòn (Ảnh do một nhà báo Mỹ chụp)

Ông còn báo trước thời điểm Mỹ rút quân khỏi Campuchia, kế hoạch tấn công Hạ Lào từ đường 9; báo trước âm mưu, ý đồ của Mỹ trong các cuộc bầu cử Tổng thống Sài Gòn, cảnh báo về âm mưu phá hoại Hiệp định Paris của Mỹ và Nguyễn Văn Thiệu…

Về sau, Đại tướng Hoàng Văn Thái có nhớ lại: Vào thời kỳ cuối của cuộc chiến tranh chống Mỹ, năm 1975, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương ta rất băn khoăn trước một câu hỏi quan trọng cần phải tìm gấp lời giải đáp: liệu khi ta mở cuộc tổng tấn công thì quân đội Mỹ có quay trở lại tham chiến trên chiến trường Việt Nam không, khả năng can thiệp của Mỹ sẽ như thế nào khi ta đánh lớn và ngụy quân, ngụy quyền đứng trước nguy cơ sụp đổ?

Và trong nhiều nguồn tin tình báo từ các mạng lưới cơ sở gửi về, Phạm Xuân Ẩn là người đã giải mã chính xác, xuất sắc để trả lời câu hỏi hóc búa đó: Mỹ dứt khoát không đưa quân trở lại miền Nam. Nguồn thông tin này đã giúp Trung ương đề ra quyết tâm chiến lược “Giải phóng miền Nam trong năm 1975”.

Sau này Phạm Xuân Ẩn đã được tặng thưởng huân chương cao quý vì câu trả lời ấy. Đồng thời, để chuẩn bị cho kế hoạch tổng tiến công, ông đã mật báo về những tin tức hết sức quan trọng về các kế hoạch phòng thủ Sài Gòn, về việc Mỹ tìm cách thương thuyết để đi đến một giải pháp chính trị.

Và ngay trong ngày vợ con ông phải “di tản” sang Mỹ, ông vẫn báo trước tin Nguyễn Văn Thiệu sẽ bị nội bộ ép phải từ chức. Những tin tức đó là vô cùng quan trọng, góp phần xác định quyết tâm và tập trung lực lượng để giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Về sau, một cán bộ chỉ huy tình báo lão thành từng là cấp trên của Phạm Xuân Ẩn kể: Sau giải phóng 30-4-1975, Đại tướng Văn Tiến Dũng đã vào Sài Gòn gặp Phạm Xuân Ẩn; nghe xong những đánh giá sắc sảo của ông về tình hình nội bộ Mỹ – Thiệu từ sau trận Phước Long (1-1975), Đại tướng nói: Nếu như gặp được Phạm Xuân Ẩn sớm hơn thì những tin tức mà ông Ẩn cung cấp “sẽ giúp Bộ Chính trị hạ quyết tâm nhanh hơn để giải phóng Sài Gòn”.

Hạ cánh an toàn

Cái hoàn hảo còn thể hiện ở sự “hạ cánh an toàn” của ông. Trong suốt quãng thời gian dài gần 30 năm “hành nghề” tình báo, ông đã làm được những việc ít có nhà tình báo cổ kim Đông Tây nào làm nổi, mà ông vẫn giữ được hành tung của mình cho đến phút cuối cùng. Đọc sách báo, xem phim về cuộc đời và hoạt động của các điệp viên, ta thấy những hiểm nguy, khốc liệt luôn rình rập họ theo mỗi bước chân, từng lời nói.

Thế mà với Phạm Xuân Ẩn, những tay CIA sừng sỏ từng tiếp xúc và làm việc với ông như Frank Snepp (chuyên viên phân tích tình báo chiến lược của CIA), William Cobly (Giám đốc CIA  ở Sài Gòn), Zalin Grant (nhà báo Mỹ vừa là sĩ quan phản gián của quân đội Mỹ làm cho tạp chí Time và New Republic); tất cả đều sửng sốt khi biết được ký giả Phạm Xuân Ẩn, người cung cấp nhiều thông tin đặc biệt tối mật về diễn tiến tình hình quân sự chính trị tại Sài Gòn cho độc giả toàn thế giới và các đồng nghiệp thân tín người Mỹ, lại là sĩ quan tình báo của Cộng sản.

Nói về mình, Phạm Xuân Ẩn kể với chút tự hào hóm hỉnh: “Tôi có nhiều tên lắm. Họ gọi tôi là “chuyên viên đảo chính” vì luôn viết về quân sự, về biến cố chính trị và các cuộc đảo chính. Là “tiến sĩ Cách mạng” cũng vì chuyên viết về các đổi thay thời cuộc”. Ông còn có biệt danh “Giảng viên sinh lý” cho các cô “tứ thời” thường đến ngồi bàn với ông tại nhà hàng Continental chờ khách; hay tên “Bác sĩ chó” vì ông biết chữa bệnh cho chó của các bà bạn đầm.

Sở dĩ Phạm Xuân Ẩn có thể làm được như vậy một phần nhờ lợi thế nghề báo của ông. Ông là một nhà báo xuất sắc, có uy tín lớn, là người Việt Nam duy nhất vào biên chế của hãng tin danh tiếng nước ngoài với mức lương rất cao thời đó – 750 đô la một tháng, được đồng nghiệp trong và ngoài nước hết sức nể trọng.

Làm báo và làm tình báo, hai nhiệm vụ ấy đã hỗ trợ cho nhau tạo thành sức mạnh hết sức lợi hại và to lớn đối với Phạm Xuân Ẩn. Với nghề báo, ông đi lại và tiếp xúc nhiều, có điều kiện nắm được những thông tin cơ mật ngay trong cơ quan đầu não của đối phương, có cơ hội trực tiếp tiếp cận các căn cứ và chiến thuật quân sự của Mỹ và chính quyền Sài Gòn mà không để chúng nghi ngờ, đề phòng. Nhờ uy tín và quan hệ, ông có cả giấy của Cơ quan An ninh Phủ Tổng thống, có súng, tự mình lái xe hoặc đi bằng xe của Phủ Tổng thống đến những nơi cơ mật.

Nhưng nói đúng ra, ông tạo được nhiều quyền đặc biệt, những điều kiện thuận lợi như vậy không chỉ là do nghề nghiệp làm báo, mà chủ yếu là do nhân cách và quan hệ hết sức rộng rãi của ông. Phạm Xuân Ẩn trong các hoạt động của mình đã chứng tỏ một tài năng thực sự lớn, một cá tính mạnh được phát huy tối đa cho công việc và tính chuyên nghiệp cao độ của một nhà tình báo chiến lược tại một trong những thời điểm phức tạp nhất.

Ngay từ những ngày đầu vào cuộc, Phạm Xuân Ẩn đã chú ý thiết lập và càng ngày càng thắt chặt những mối quan hệ sâu rộng hơn với giới chức có thế lực của chính quyền, quân đội Sài Gòn, của Mỹ và Sài Gòn trong việc thiết lập quan hệ với người Mỹ và giới cầm quyền mới để họ củng cố địa vị. Ông cuốn hút, tạo cho mình ảnh hưởng không khác gì một chính khách (nhưng không tham chính), hay đúng hơn – như một “quân sư”, tới mức các giới đều tìm đến tham khảo ý kiến.

“Giới quân sự cũng chạy tới. Bên kinh tế cũng qua hỏi. Nhưng không phải dễ đưa ra lời nhận định. Khi đã được coi như chính khách rồi thì phải hết sức khách quan khi phân tích tình hình, đóng góp được những ý kiến có giá trị”. Có người đến để hỏi có nên nhận chức bộ trưởng hay không, thậm chí có người sắp tiếp giới báo chí cũng tới hỏi ông xem “Có nên tiếp thằng này không. Nó sẽ hỏi gì. Trả lời thế có được không?”.

Nhưng mặt khác, Phạm Xuân Ẩn không chỉ đi lại với giới “chóp bu” nắm quyền lực, mà ông còn “lặn sâu” vào mọi giới trong xã hội, thân quen cả với đám xì ke ma túy, chơi với ông trùm của đám này, tới xem họ chích trên đường Lê Lai, tận mắt quan sát họ trong tình trạng ngà ngà hoặc thiếu thuốc, vật vã.

Ông còn thường xuyên giúp những cô gái điếm, vũ nữ, xin tha cho họ khi bị nhân viên “Bảo vệ thuần phong mỹ tục” bắt, và được các cô kể nhiều chuyện về cuộc sống đưa đón khách để làm tài liệu viết bài. Từ việc to đến việc nhỏ, nhiều khi ông xoay chuyển được tình thế, đạt kết quả bất ngờ, và phần nhiều là dựa vào cách ứng xử mang tính nhân văn, hào hiệp của ông.

Có lần, khi chính quyền Sài Gòn vì thù luật sư Nguyễn Hữu Thọ theo kháng chiến, định bắt và xử tội con gái ông yêu một người Mỹ với lý do “vi phạm thuần phong mỹ tục”, chứa người Mỹ trong nhà khi chưa kết hôn và không khai báo với cảnh sát, Phạm Xuân Ẩn cản: “Đừng làm vậy. Hạ sách…Người ta hy sinh cả gia đình đi vô chiến khu, đâu có mang con theo đâu mà quy trách nhiệm ổng. Ổng là trí thức lớn có uy tín, bôi nhọ kiểu đó không được đâu, lại lòi ra Nhà nước Quốc gia hành động bần tiện. Mà làm như vậy thì cũng là bôi nhọ luôn cả thằng Mỹ nữa”.

Vụ việc cuối cùng đã được dẹp êm. Ông thường nói: “Cuộc sống ở đời có hai thứ: thứ nhất là quan tâm đến người khác. Thứ hai là phải tranh thủ chơi với người bạn tốt, dù cho người xấu có nhiều, càng ngày càng xấu. Phải làm bạn thật tình cho hết cuộc đời. Đời thành công cũng nhờ hai cái đó”.

Một điều kỳ lạ là ông đã làm những chuyện đó một cách gần như tự nhiên, “quang minh chính đại”. Ông hoạt động tình báo là vì lý tưởng, vì Tổ quốc mình, và trở thành nhà báo ông cũng hoạt động hết sức chuyên nghiệp.

Tay nghề giỏi, lại trung thực, sẵn lòng giúp đỡ đồng nghiệp, Phạm Xuân Ẩn rất có uy tín trong báo giới Phương Tây, được cảm phục, kính trọng và yêu mến. Ngay cả khi biết ông không chỉ làm nhà báo bình thường, mà còn là một nhà tình báo của Cộng sản Việt Nam, giới báo chí, nhà văn, nhà nghiên cứu Phương Tây vẫn luôn đánh giá cao lòng yêu nước, tính nhân văn, con người đáng kính trọng Phạm Xuân Ẩn.

Thomas A. Bass, báo The New Yorker, viết: “Ẩn là một người “Việt Nam thầm lặng”, một nhân vật tiêu biểu, vừa là một người với lý tưởng cách mạng thuần thành, vừa là một người ngưỡng mộ nhiệt tình đối với nước Mỹ. Ông nói rằng ông không bao giờ dối ai, rằng ông cung cấp cho báo Time chính những bài phân tích chính trị mà ông đã gửi cho Hồ Chí Minh. Ông là con người bị xẻ đôi với lòng trung chính cao độ, một người sống trong sự giả dối nhưng lại luôn nói sự thật”.

Nhân vật của nhiều cuốn sách

Câu chuyện 20 năm sống trong lòng địch của Phạm Xuân Ẩn thực sự đã hấp dẫn các nhà văn, nhà báo, nhà làm phim trong và ngoài nước. Cho đến thời điểm này đã có rất nhiều cuốn sách, bộ phim viết về ông:

- Nguyễn Thị Ngọc Hải: Phạm Xuân Ẩn – tên người như cuộc đời, ký (đoạt giải A cuộc thi văn học “Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống” (1995-2005) do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp tổ chức, 2005), Nxb Công an ấn hành năm 2005.

- Jean-Claude Pomonti: Un Vietnamien bien tranquille (Một người Việt Nam trầm lặng), Equateurs, Pháp, 2006.

- Larry Berman: Perfect Spy: The Incredible Double Life of Pham Xuan An Time Magazine Reporter and Vietnamese Communist Agent, Harper Colins, 2007. Bản dịch tiếng Việt: Điệp viên hoàn hảo: Cuộc đời hai mặt không thể tin được của Phạm Xuân Ẩn – phóng viên tạp chí Time và điệp viên Cộng sản Việt Nam, Nxb Thông tấn, 2007.

- Nguyễn Thị Ngọc Hải: Những điệp vụ của ký giả Phạm Xuân Ẩn,  Nxb Trẻ, thành phố Hồ Chí Minh, 2004.

- Thomas A. Bass: The Spy Who Loved Us, The New Yorker, May 23, 2005. Bản dịch tiếng Việt: Người điệp viên cộng sản… yêu thích nước Mỹ: Đời sống hai mặt của thông tín viên tuần báo Time ở Saigon trong chiến tranh Việt Nam. Trần Mạnh (dịch).

- Hoàng Hải Vân – Tấn Tú: Pham Xuan An, a general of the secret service, 2003, Editions Thế giới.

- Nhà văn Nguyễn Khải cũng lấy nguyên mẫu Phạm Xuân Ẩn để làm nhân vật của mình trong hai cuốn tiểu thuyết.

- Huyền thoại về tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn, phim tài liệu dài tập do Hãng phim TFS của HTV thực hiện.

Kỳ II: Phạm Xuân Ẩn, những “bài học” nghề nghiệp

(Theo “Các điệp viên và điệp vụ lừng danh thế giới”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây biên soạn và giữ bản quyền. Mọi hình thức sao chép đều là vi phạm).

bee.net.vn

About these ads
  1. Chưa có phản hồi.
  1. No trackbacks yet.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: